Boiler ontkalken en onderhouden: zo blijft je warm water zuinig

Een boiler bewaart warm water in een vat, verwarmd door een elektrisch element of via je cv-ketel of warmtepomp. Net als een waterkoker slibt hij dicht met kalk — en dat kost geld en comfort.

Ontkalken

Kalk slaat neer op het verwarmingselement en in het vat, waardoor de boiler langer doet over opwarmen en meer stroom of gas verbruikt. Hoe vaak ontkalken nodig is, hangt af van de hardheid van je water. Bij een kleine keuken- of close-in boiler is ontkalken soms zelf te doen; bij een grotere boiler laat je het element reinigen of vervangen door een installateur.

Anode en overdrukventiel

In de boiler zit een magnesium-anode die corrosie van het vat tegengaat. Die slijt in de loop van de jaren en moet worden gecontroleerd en vervangen — anders gaat het vat zelf roesten. Controleer ook het overdruk- of veiligheidsventiel: dat mag bij het opwarmen af en toe wat water lozen; doet het dat nooit of juist continu, dan is er iets mis.

Onderhoud aan je cv-installatie combineer je vaak; zie cv-ketel onderhoud. Is de boiler oud of lekt hij? Lees boiler vervangen: welke kies je?. Een installateur vind je in onze bedrijvengids.

Hoe vaak moet een boiler ontkalkt worden?

Daar is geen vast antwoord op, en dat komt doordat het van twee dingen afhangt: hoe hard je leidingwater is en hoeveel warm water je verbruikt. In een gebied met hard water en een gezin dat dagelijks doucht, kan het elk jaar nodig zijn. Met zacht water en een klein huishouden red je het soms vijf jaar.

Weet je de waterhardheid niet, dan is eens per twee à drie jaar een veelgebruikte richtlijn. Bij hard water ligt dat anders: boilerfabrikant TESY schrijft in zijn handleiding voor dat je bij een waterhardheid boven 10 °dH jaarlijks de kalkaanslag verwijdert. Zoek de hardheid van jouw postcode op bij je drinkwaterbedrijf — dat is één minuut werk en het zegt meer dan welke vuistregel ook.

Signalen dat het tijd is: het duurt langer voordat er warm water komt, de boiler maakt een borrelend of knetterend geluid, of je energierekening loopt op zonder dat je meer bent gaan douchen. Kalk werkt als isolatie om het verwarmingselement, dus het toestel moet steeds langer stoken voor hetzelfde resultaat.

Woon je in een regio met hard water, dan kan een waterontharder het ontkalken minder vaak nodig maken en de levensduur van de boiler verlengen.

Vergeet de anode niet

In vrijwel elke boiler zit een magnesium-anode: een staaf die bewust wegcorrodeert zodat de binnenketel dat niet doet. Hij offert zichzelf op, en daarom is hij een verbruiksonderdeel — geen onderdeel dat eeuwig meegaat.

Bij normaal gebruik gaat een anode ongeveer vier tot zes jaar mee; bij hard water of een warmtepompboiler eerder drie tot vier jaar. Veel installateurs vervangen hem daarom standaard mee tijdens het ontkalken, samen met de rubberen afdichting. Dat is verstandig: de boiler staat dan toch al open.

Een opgebruikte anode is de meest onderschatte oorzaak van een lekkende boiler. Zodra hij op is, begint de ketel zelf te roesten, en dat is niet meer te repareren — dan volgt vervanging van het hele toestel.

Zelf doen of laten doen?

Een monteur laten ontkalken kost gemiddeld 75 tot 125 euro en duurt anderhalf tot drie uur. Laat je de anode meteen vervangen, dan komt dat erbij: reken inclusief onderdeel en arbeid op ongeveer 145 tot 225 euro.

Zelf doen kan, en scheelt dus het arbeidsloon. Een magnesium-anode kost 25 tot 55 euro en het werk zelf is ongeveer drie kwartier. Je moet dan wel de boiler spanningsloos maken, het water aftappen en de aansluiting waterdicht terugzetten met teflontape.

Twijfel je over de elektrische aansluiting of de gasaansluiting, laat het dan over aan een installateur. Warm tapwater raakt aan legionella en aan de veiligheid van het toestel; dat is geen plek om te experimenteren.

Zelf een elektrische boiler ontkalken: zo pak je het aan

Ga je het zelf doen, houd dan deze volgorde aan. Kijk daarnaast altijd in de handleiding van jouw boiler: de opbouw verschilt per merk, en het verwijderen van onderdelen kan gevolgen hebben voor de garantie.

1. 1

   Maak de boiler spanningsloos

   Haal de stekker eruit of zet de groep in de meterkast uit. Laat het water afkoelen, bijvoorbeeld door eerst warm water te tappen.

2. 2

   Sluit het koude water af

   Draai de stopkraan vóór de inlaatcombinatie dicht en zet een warmwaterkraan open, zodat er lucht in de boiler kan.

3. 3

   Tap de boiler af

   Laat het water weglopen via de aftapkraan, met een slang naar de afvoer of een emmer.

4. 4

   Haal de flens met het element eruit

   Verwijder de afdekkap, maak de elektrische aansluiting los en draai de flens met het verwarmingselement en de anode eruit.

5. 5

   Verwijder de kalk

   Haal losse kalk uit het vat en laat het element weken in een ontkalkingsmiddel of azijn. Gebruik geen scherp gereedschap op het element of de binnenkant van het vat.

6. 6

   Controleer de anode

   Is de magnesium-anode sterk afgesleten, vervang hem dan meteen. Gebruik bij het terugplaatsen een nieuwe flenspakking.

7. 7

   Vul de boiler en ontlucht

   Draai het koude water open en laat de warmwaterkraan openstaan tot er water zonder lucht uitkomt. Controleer de flens op lekkage.

8. 8

   Zet pas dan de stroom erop

   Een elektrische boiler moet vol water zitten voordat je hem inschakelt, zo schrijven fabrikanten voor. Een droog element raakt oververhit en gaat kapot.