Een warmtepomp is het zuinigst als hij water van een lage temperatuur hoeft te maken. Daarvoor moet je huis de warmte vasthouden (isolatie) en genoeg oppervlak hebben om die warmte af te geven (vloerverwarming of ruime radiatoren). Zonder die twee voorwaarden werkt een warmtepomp wel, maar veel minder zuinig dan geadverteerd.
Waarom precies vraagt een warmtepomp om "lage temperatuur", en wat gebeurt er als je huis daar niet klaar voor is? Het antwoord zit in hoe een warmtepomp zijn energie verbruikt — heel anders dan een cv-ketel.
Waarom lagere temperatuur zuiniger is
Een cv-ketel verbrandt gas en de kosten daarvan zijn min of meer gelijk, ongeacht welke temperatuur water hij levert. Een warmtepomp werkt anders: hij gebruikt elektriciteit om warmte te verplaatsen van de (koude) buitenlucht naar het (warmere) water in je verwarmingssysteem, en hoe groter dat temperatuurverschil, hoe meer stroom dat kost. Vraag je de pomp om water van 35 graden te maken in plaats van 55 graden, dan is de sprong vanaf de buitentemperatuur veel kleiner — en dus veel zuiniger.
Wat je huis daarvoor nodig heeft
Water van 35 graden voelt lauw aan je hand, maar kan een kamer prima warm houden — mits twee voorwaarden kloppen. Eerst: je huis moet de warmte vasthouden. Een slecht geïsoleerd huis verliest de warmte sneller dan zo'n laag-temperatuur systeem kan bijleveren. Ten tweede: je afgiftesysteem (radiatoren of vloerverwarming) moet genoeg oppervlak hebben om bij die lage temperatuur toch voldoende warmte de kamer in te krijgen — vandaar dat vloerverwarming en lage-temperatuurradiatoren de gangbare combinatie zijn met een warmtepomp.
Wat als je huis er nog niet klaar voor is?
Een warmtepomp werkt ook zonder perfecte isolatie of grote radiatoren — hij draait dan gewoon op een hogere temperatuur om toch genoeg warmte te leveren. Het probleem is dat het rendement dan flink terugvalt, en de besparing ten opzichte van gas tegenvalt. Vandaar het advies om eerst te isoleren en zo nodig radiatoren te vervangen door LT-radiatoren vóórdat je overstapt, of te kiezen voor een hybride warmtepomp die bijspringt met je bestaande cv-ketel op de koudste dagen.
De volledige checklist om te bepalen of jouw huis er klaar voor is, staat in is mijn huis geschikt voor een warmtepomp?.
Nachtverlaging: bij een warmtepomp anders dan bij gas
Bij een cv-ketel is de thermostaat 's nachts flink lager zetten een bekende bespaartruc: de ketel hoeft minder gas te verbranden terwijl je toch warm ligt onder de dekens. Bij een warmtepomp werkt dat averechts: het systeem moet 's ochtends in korte tijd een groot temperatuurverschil overbruggen, en dat kost — door het lagere rendement bij een groot temperatuurverschil — juist meer energie dan de hele nacht een klein beetje lager verwarmen. De meeste installateurs adviseren daarom een beperkte, geleidelijke verlaging in plaats van een scherpe nachtverlaging zoals je bij gas gewend was. Laat de instelling die het beste bij jouw systeem past door je installateur configureren, in plaats van zelf oude gasgewoontes over te nemen.
De COP-waarde: het cijfer achter de zuinigheid
De efficiëntie van een warmtepomp wordt uitgedrukt in de COP (coefficient of performance): het aantal kWh warmte dat de pomp levert per kWh elektriciteit die hij verbruikt. Een COP van 4 betekent dat je voor elke kWh stroom vier kWh warmte krijgt — veel gunstiger dan een cv-ketel, die nooit boven de 1 uitkomt. Maar deze COP is geen vast getal: hij daalt naarmate het temperatuurverschil tussen buiten en de gevraagde aanvoertemperatuur groter wordt. Dat is precies waarom lage-temperatuurverwarming zo belangrijk is — het houdt de COP, en daarmee je energierekening, zo gunstig mogelijk.
Weersafhankelijke regeling en buffervat
De meeste moderne warmtepompen sturen met een weersafhankelijke regeling: bij een milde buitentemperatuur levert de pomp een lagere aanvoertemperatuur dan bij strenge vorst, in plaats van altijd op dezelfde temperatuur te draaien. Dat houdt het rendement het hele jaar door optimaal. Sommige systemen gebruiken daarnaast een buffervat, dat warm water opslaat zodat de warmtepomp minder vaak hoeft aan en uit te schakelen — veelvuldig aan- en uitschakelen kost namelijk extra energie en slijtage ten opzichte van langere, gelijkmatige draaicycli.
Waarom is een warmtepomp zuiniger bij een lagere temperatuur?
Omdat een warmtepomp elektriciteit gebruikt om het temperatuurverschil tussen buitenlucht en verwarmingswater te overbruggen. Hoe kleiner dat verschil, hoe minder stroom dat kost.
Kan ik een warmtepomp gebruiken zonder vloerverwarming?
Ja, met voldoende grote radiatoren of lage-temperatuurradiatoren. Vloerverwarming werkt op de laagste temperatuur en is daarom het meest efficiënt, maar geen harde vereiste.
Wat gebeurt er als mijn huis niet goed genoeg geïsoleerd is voor een warmtepomp?
De warmtepomp werkt dan nog steeds, maar moet op een hogere temperatuur draaien om voldoende warmte te leveren, waardoor het rendement en de besparing flink terugvallen.
Wat is de COP van een warmtepomp?
De coefficient of performance: het aantal kWh warmte per kWh stroom. Een COP van 4 levert vier keer zoveel warmte op als de ingezette stroom — maar dit cijfer daalt bij een hogere gevraagde aanvoertemperatuur.
Wat doet een buffervat bij een warmtepomp?
Het slaat warm water op zodat de pomp minder vaak hoeft aan en uit te schakelen, wat energie bespaart en slijtage vermindert ten opzichte van veelvuldig schakelen.